Ақтөбеде жаңа мыс зауытын салу мәселесіне қатысты пікірталас әлі де жалғасып жатыр. Тұрғындар мен экобелсенділер көтеріп отырған негізгі сұрақтардың бірі – болашақ кәсіпорынның қала шетіне жақын орналасуы және өндірістің өңірдегі экологиялық жағдайға ықтимал әсері.
Осы мәселеге байланысты қытайлық компания – жобаның ықтимал инвесторы – Қытайға таныстыру сапарын ұйымдастырды. Ақтөбеден барған делегация құрамында экобелсенділер, мәслихат депутаттары және тәуелсіз журналистер болды.
Сапар барысында қатысушыларға бірнеше жұмыс істеп тұрған өнеркәсіп кәсіпорны және Қазақстандағы жобаны жүзеге асыру кезінде қолданылуы мүмкін жабдықтар көрсетілді. Маршрут үш өндірістік нысанды қамтыды.
Бірінші аялдама: өнеркәсіптік жабдық өндірісі
Нысан: «Шухун» өнеркәсіптік жабдықтар зауыты, Чэнду қаласы
Сапардың алғашқы нысаны металлургиялық кәсіпорын емес, өнеркәсіптік жабдық өндіруге маманданған зауыт болды.
«Шухун» зауытында қатысушыларға автоматтандырылған өндірістік желілер, бақылау жүйелері және өнеркәсіптік кешендерге арналған жабдықтар көрсетілді.
Компания өкілдерінің айтуынша, Қазақстандағы болашақ жобаға қажетті жабдықтардың бір бөлігі осындай кәсіпорындарда өндіріліп, дайындалуы мүмкін. Аталған жабдықтардың негізгі сипаттамалары ретінде өндірісті автоматтандыру, цифрлық бақылау жүйелері және қол еңбегін азайту мүмкіндігі аталды.
Дегенмен Ақтөбе үшін мәселе тек қандай жабдықтың орнатылатынында емес. Оның Қазақстанда қалай пайдаланылатыны, техникалық қызмет көрсетілуі және өндірістің қалай бақыланатыны да маңызды.
Екінші аялдама: мыс өзектерін өндіру
Нысан: мыс өзектерін өндіретін зауыт, Ичан қаласы, Хубэй провинциясы
Сапарға қатысушылар үшін мыс өнімдерін шығаратын жұмыс істеп тұрған кәсіпорын ерекше қызығушылық тудырды.
Зауытта өндірістік цехтар, өнеркәсіптік шығарындыларды тазарту жүйелері және суды айналымда пайдалану жүйесі көрсетілді. Кәсіпорын өкілдері қоршаған ортаны қорғау технологиялары мен бақылау жүйелері туралы айтып берді.
Шаңды басу, шығарындыларды тазарту және өндірістік суды пайдалану мәселелеріне де назар аударылды.
Қатысушыларды кәсіпорынның тұрғын аумақтарға қатысты орналасуы, санитариялық-қорғау аймағының ұйымдастырылуы және ауа сапасын бақылау жүйесі де қызықтырды.
Өндірістік нысанды аралау кезінде көзге көрінетін шаң немесе өткір өндірістік иіс байқалмады. Алайда қысқа мерзімді сапар барысында табиғатты қорғау жүйелерінің тиімділігін толық бағалау мүмкін емес. Ол үшін өндірістік экологиялық бақылау деректері, тәуелсіз мониторинг нәтижелері және ұзақ мерзімді көрсеткіштер қажет.
Ақтөбеде осындай кәсіпорын салу мәселесін талқылағанда дәл осы деректер маңызды.
Үшінші аялдама: мысты қайта өңдеу
Нысан: «Гуда» кабель өнімдері зауыты, Гуйян / Аньшунь
Маршруттың тағы бір нүктесі мысты қайта өңдеп, кабель өнімдерін шығаратын кәсіпорын болды.
Қатысушыларға энергетика және телекоммуникация салаларында қолданылатын өнімдерді өндіру желілері мен технологиялық процестер көрсетілді.
Бұл – мыс шикізатын қайта өңдеудің келесі кезеңі, яғни оны қосылған құны жоғары өнімге айналдыру процесі.
Басқа кәсіпорындардағыдай, мұнда да назар тек өндіріс технологиясына емес, өндірістің ұйымдастырылуына: автоматтандыруға, цехтардағы жағдайға және бақылау жүйелеріне аударылды.
Сапар не көрсетті және қандай сұрақтар ашық қалды?
Сапар қатысушыларға жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар мен қолданылып жатқан технологияларды өз көзімен көруге мүмкіндік берді. Алайда Қытайдағы зауыттармен танысу Ақтөбеде қазір талқыланып отырған негізгі сұраққа өздігінен жауап бермейді.
Ол сұрақ – нақты жоба қаншалықты қауіпсіз болады және оған таңдалған алаң экологиялық әрі санитариялық қауіпсіздік талаптарына қаншалықты сәйкес келеді?
Бұл – екі бөлек мәселе.
Заманауи жабдықтар мен тазарту жүйелері өндірістің қоршаған ортаға әсерін азайтуы мүмкін. Бірақ кәсіпорынның нақты экологиялық жүктемесі тек технологияға байланысты емес. Мұнда өндірістің орналасқан жері, санитариялық-қорғау аймағы, жел бағыты, өндіріс көлемі, шығарындылардың құрамы, апаттық жағдайларға әрекет ету жүйесі, тұрақты экологиялық мониторинг және белгіленген талаптардың сақталуы маңызды.
Сондықтан сапардан кейін болашақ кәсіпорынның орналасуына қатысты мәселе де өзектілігін жоғалтпайды.
Ақтөбе тұрғындары үшін болашақ өндірісте нақты қандай технология қолданылатынын, оған қандай нормативтер мен талаптар қойылатынын, тәуелсіз экологиялық бақылаудың қалай ұйымдастырылатынын және штаттан тыс жағдайлар кезінде тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін қандай тетіктер қарастырылғанын білу маңызды.
Сонымен қатар таңдалған алаңның тұрғын аумақтарға жақындығын ескере отырып, оның осы талаптарға қаншалықты сәйкес келетіні де маңызды мәселе болып қала береді.
Қытайдағы кәсіпорындарға жасалған сапар технологиялар мен өндіріс жағдайларын салыстыруға мүмкіндік береді. Алайда нақты жобаның Ақтөбедегі қауіпсіздігі туралы түпкілікті қорытынды сапардан алған әсерге емес, жобалық құжаттамаға, экологиялық бағалауға, зерттеу нәтижелеріне және ашық мониторинг деректеріне негізделуі тиіс.
Енді бұл мәселелер ең алдымен инвестор мен жобаға баға беріп, экологиялық, санитариялық және басқа да міндетті талаптардың сақталуын қамтамасыз ететін мемлекеттік органдардың жауапкершілігіне жатады.
Ақтөбе жұртшылығы үшін негізгі сұрақ сол күйінде қалып отыр: болашақ өндіріс қандай болады, ол нақты қай жерде орналасады және қала тұрғындарын ықтимал теріс әсерден қорғайтын қандай нақты тетіктер жұмыс істейді?
Қытайға жасалған сапар технологияларды өз көзімен көруге мүмкіндік берді. Алайда ол «мыс мәселесіне» соңғы нүкте қойған жоқ.
