Қобда ауданының Білтабан ауылында, тарихи Абат-Байтақ кесенесінің маңында орналасқан «Мәди» шаруа қожалығы соңғы жылдары мал шаруашылығы мен егіншілікті қатар дамытып, ауыл экономикасының маңызды тіректерінің біріне айналып келеді. 2013 жылы құрылған шаруашылықты Батырхан Сағынтайұлы Көптілеуов басқарады.
Бүгінде қожалықтың негізгі бағыты – етті мал шаруашылығы. Сонымен қатар шаруашылық өзіне қажетті жем-шөп базасын қалыптастыру үшін егіншілікпен де айналысады. Кәсіп иесі үшін өндірісті дамыту мен ауылдың әлеуметтік жағдайын жақсарту бір-бірінен бөлек ұғым емес.
400 бас мал және жаңа техника
Қазір «Мәди» шаруа қожалығында 400 бас ірі қара бар. Оның 100-і – қазақтың ақбас тұқымы.
Шаруашылықтың өндірістік әлеуетін арттыруда мемлекеттік қолдау тетіктерінің маңызы зор. Қожалық субсидия бағдарламаларын пайдаланып, жанар-жағармаймен қамтамасыз етіледі. Ал техникалық базаны жаңарту үшін Аграрлық несие корпорациясы мен «ҚазАгроҚаржы» арқылы 20 млн теңге көлемінде несие рәсімдеп, жаңа трактор сатып алған.
«Үкіметтің қолдауына ешқандай ренішіміз жоқ, барлығы уақытылы беріліп жатыр. Субсидия аламыз, жанар-жағармаймен қамтылғанбыз. Аграрлық несие корпорациясы мен «ҚазАгроҚаржы» арқылы 20 миллион теңгеге несие алып, жаңа трактормен техникалық базамызды толықтырдық. Егер алдағы уақытта несиелер 7 пайыздық мөлшерлемемен берілсе, шаруалар үшін тіпті жақсы болар еді», – дейді Батырхан Көптілеуов.
Өнімді өткізу нарығы да қалыптасқан. Қазір шаруашылық малды тірідей Қостанай облысындағы «Терра» компаниясына және Ақтөбедегі коммуналдық базарларға өткізеді. Келесі кезеңде малды бордақылау алаңын іске қосып, өндіріс көлемін арттыру жоспарда бар.
Бұл шаруашылық үшін тек мал басын көбейту емес, қосылған құны жоғары өндіріс құруға жасалған қадам болмақ.
Егіншілік: тұрақты өнімге ұмтылыс
Мал шаруашылығының тиімділігі жем-шөп базасына тікелей байланысты. Осыны ескерген «Мәди» қожалығы егіншілік бағытын да дамытып отыр.
Шаруашылық биыл бидай мен судан шөбін екті. Алынған өнім жаман емес: бидайдың орташа түсімділігі гектарына 17 центнерді құраса, шөп өнімділігі 25–27 центнерге жеткен.
Алайда қожалық басшысы үшін басты мақсат – бір реттік жоғары өнім емес, өндірісті тұрақты ету. Осы тұрғыда суармалы егіншілікке ерекше мән беріліп отыр.
Қазір шаруашылық 200 гектар жерді суармалы егістікке айналдыру жобасын жүзеге асыруда. Жоба аясында қажетті инфрақұрылым тартылып, мемлекеттік бағдарлама арқылы электр желісін жүргізу жұмыстары қолға алынған.
«Суармалы жерсіз егіннен тұрақты өнім алу қиын. Қазір 200 гектар жерге инфрақұрылым тартып, мемлекеттік бағдарлама арқылы электр желісін жүргізудеміз. Болашақта бұл жерлерге жүгері, жоңышқа, тіпті бақша дақылдарын егуді жоспарлап отырмыз», – дейді шаруашылық жетекшісі.
Суармалы алқаптың іске қосылуы жем-шөп өндірісін ұлғайтып қана қоймай, шаруашылықтың егіншілік бағытындағы тәуекелдерін азайтуға мүмкіндік береді. Ал бұл өз кезегінде мал басын көбейту жоспарына да тікелей әсер етпек.
Шаруашылықтың екінші капиталы – ауыл
«Мәди» қожалығының ерекшелігі – оның экономикалық қызметі ауылдың әлеуметтік өмірімен тығыз байланысты.
208 тұрғыны бар Білтабан ауылында шаруашылық жазғы маусымда 11 адамды тұрақты жұмыспен қамтамасыз етеді. Сонымен бірге жергілікті тұрғындарға етті нарық бағасынан шамамен 30 пайызға төмен бағамен ұсынады.
Қожалық ауылдағы әлеуметтік мәселелерді шешуге де тұрақты түрде атсалысады. Қыс мезгілінде жол тазалауға техника бөледі, төтенше жағдайға тап болған тұрғындарға көмектеседі. Әлеуметтік жағдайы төмен отбасыларға ет немесе ақшалай көмек беру де қалыптасқан дәстүрге айналған.
Бұдан бөлек, ауылдағы тоғыз жылдық мектепке, амбулаторияға және мәдениет үйінде өткізілетін түрлі іс-шараларға демеушілік жасап келеді.
Бұл жерде әлеуметтік жауапкершілік бизнестің қосымша бағыты емес, шаруашылықтың ауылмен қарым-қатынасының бір бөлігіне айналған.
«Ауылмен бірге өсіп-өркендеу – басты мақсатымыз»
Батырхан Көптілеуов үшін кәсіптің нәтижесі тек шаруашылықтың қаржылық көрсеткіштерімен өлшенбейді. Оның айтуынша, ауылдағы жұмыс орындары, жергілікті тұрғындардың тұрақты табысы және өндірістің өсуі – бір-бірімен байланысты процестер.
«Қазір жасым 65-ке келді. Осы жасқа келгенде өзім үшін емес, болашаққа, ұрпаққа бірдеңе қалдырып кетуді ойлаймын. Суармалы егістікті іске қосып, мал басын көбейтсек, ауыл тұрғындары үшін қосымша жұмыс орындары ашылады. Ауылмен бірге өсіп-өркендеу – біздің басты мақсатымыз», – дейді ол.
Алдағы жоспарлардың өзегінде үш бағыт тұр: мал басын көбейту, суармалы егістікті іске қосу және өндірісті кеңейту. Егер бұл жобалар жүзеге асса, шаруашылықтың өндірістік қуатымен бірге Білтабан ауылындағы жұмыспен қамту мүмкіндігі де арта түспек.
«Мәди» шаруа қожалығының мысалы ауылдағы кәсіптің экономикалық нәтижесі мен әлеуметтік жауапкершіліктің қатар жүруі мүмкін екенін көрсетеді. Мұнда шаруашылықтың дамуы ауылдың дамуына, ал ауылдың тұрақтылығы бизнестің болашағына тікелей байланысты.
«Жұмыла көтерген жүк жеңіл» деген қағида бұл жағдайда жай ғана ұран емес, ауыл мен шаруашылық арасындағы қалыптасқан қарым-қатынастың нақты көрінісіне айналған.
