Израильге сапары аясында Tilshi.Net тілшісі Холокост жылдарындағы аман қалу тарихымен адам жанын тебірентетін ғажап жан Рена Квинттің (Rena Quint) шаңырағында қонақта болды. Оның Иерусалимдегі үйінде өткен бұл кездесу жай ғана классикалық сұхбат емес, тарихи жадты сақтау мен өмірдің салтанат құруына арналған ерекше жылы кешке ұласты.
Ренаның шын есімі — Фрейда Лихтенштейн. Ол 1935 жылы желтоқсанда Польшаның Пётркув-Трыбунальский қаласында дүниеге келген. Ол небәрі үш жаста болғанда соғыс басталып, ал 1942 жылдың күзінде анасы Сара мен екі ағасы — Давид пен Йосси Треблинка өлім лагеріне айдалып, сол жерде өлтірілді. 144 адамнан тұратын үлкен отбасынан тірі қалған жалғыз адам — Рена еді.
Қызын аман алып қалу үшін әкесі Ицхак шарасыз қадамға барды. Ол қызының шашын тақырлап алып, жасын үлкейтіп көрсетіп, Фроим есімді ер баланың атын берді. Ер баланың кейпінде ол әкесімен бірге неміс овчаркалары мен фашистердің мылтық кезенуі астында шыны зауытындағы қызуы жоғары пештердің жанында жұмыс істеді.
Алдағы айырылысуды сезгендей, әкесі жалғыз отбасылық суретті естелікке қалдырып, оны таныс мұғалімге табыстады. Көп ұзамай әкесі де өлтірілді. Ал Рена «көп ананың баласы» атанды: концлагерьлерде оны түрлі әйелдер өз бастарын қатерге тігіп, қамқорлығына алды. Алайда олардың барлығы бірінен соң бірі қайғылы жағдайда қаза тапты.
Мал таситын вагондардың төзгісіз азабынан, ажал шеруі мен Бухенвальдтың сұмдығынан өткен ол 1945 жылдың көктемінде Берген-Бельзен лагерінен босап шықты.
Соғыстан кейін қыздың бейбіт өмірге деген жолы да жаңа қазаларға толы болды. Алдымен оны Швецияға жіберді. Онда Холокосттан аман қалған бір әйел оны асырап алды, бірақ бірнеше айдан соң ол да көз жұмды. 1946 жылы Рена басқа өгей анасымен бірге қайтыс болған Фанни есімді қызының құжаттарымен АҚШ-қа аттанды. Алайда бұл әйел де көп ұзамай қайтыс болды. Ақырында Ренаны Глоуб тегін иеленген мейірімді, баласыз ерлі-зайыпты асырап алды.
Он жасар қыз ағылшынша бір ауыз сөз білместен америкалық мектепке барды. Оқуды білмегендіктен, оны бірінші сыныпқа отырғызды. Бастапқы қиындықтарға қарамастан, ол білімге деген ерекше құштарлық танытты. Кейін Рена білім беру саласында бакалавр және магистр дәрежелерін алып, мектептерде мұғалім, одан кейін Нью-Йорктегі Адельфи университетінде және Иерусалимдегі Еврей университетінде дәріс оқыды.
Өзінің болашақ жары, раввин Эммануэль Квинтпен ол АҚШ-та танысты. 1984 жылы ерлі-зайыптылар төрт ересек баласымен бірге Израильге репатриацияланды.
Бүгінде Ренаның үйі өмірге толы — оның ондаған немересі мен шөбересі бар. Қонақтарға күліп айтқанындай, ешкімді ұмытып кетпес үшін кейде олардың есімдерін шпаргалкаға жазып қоюға тура келеді.
Ол 30 жылдан астам уақыт бойы Яд Вашем мемориалдық кешенінің еріктісі болып келеді және әлемнің түкпір-түкпірінен келген келушілерге, соның ішінде әлем көшбасшылары мен дипломаттарға өз тарихын жеке баяндап береді.
Көп жылдар бойы Рена өткенді еске алғысы келмеді. Бірақ 1989 жылы бойынан күш тауып, Польшаға барды. Онда ол өзінің туған үйін тапты. Есік жақтауында мезузаның орны әлі күнге дейін сақталған, ал еденде бала кезінен есінде қалған сол баяғы паркет жатыр.
Иерусалимдегі кездесуіміз барысында Рена өткен шағындағы скрипкада ойнауды қатты армандаған алты жасар кішкентай баланы да мұңайып еске алды. Баланың өмірі тым ерте үзілді. Егер ол тірі қалғанда, әлем міндетті түрде оның музыкалық таланты туралы білер еді деп еске алады.
Кездесу өте жылы әрі символикалық түрде аяқталды. Бір дастархан басында біз күріш пен қызыл орамжапырақтан дәм татып, қолымызбен ырғақ ұрып, дәстүрлі «Хава нагила», «Ам Исраэль Хай» және «Давид Мелех Исраэль Хай Векаям» әндерін шырқадық.
Осы бір жарқын, үнемі жымиып жүретін әйелге қарап отырып, ең басты нәрсені түсінесің: түнек қанша жерден қою болса да, өмір мен адамгершілік әрқашан жеңіске жетеді.
