Қазіргі білім беру жүйесінде оқушының табысты болуы – мұғалім, оқушы және ата-ана арасындағы үйлесімді байланыстың нәтижесі. Дегенмен, ата-аналардың оқу үдерісіне қатысуы әрқашан тиімді бола бермейді: кейбір жағдайда олар баласына шамадан тыс талап қойып, қысым көрсетеді, ал кейде мүлде араласпай, жауапкершілікті толықтай мектепке жүктейді. Сондықтан бүгінгі педагогтің басты міндеттерінің бірі – ата-аналарды оқыту үдерісіне даусыз, қысымсыз, саналы түрде тарту жолдарын қалыптастыру.
Біріншіден, ата-анамен
жұмыстың іргетасы – сенімге негізделген қарым-қатынас. Мұғалім ата-анамен тек
проблема туындағанда ғана байланыс орнатпай, баланың жетістіктері, шағын болса
да алға жылжуы туралы үнемі хабарлап отырғаны дұрыс. Себебі ата-ана тек сын
емес, жағымды ақпарат алған кезде мектепке деген көзқарасы өзгереді. Бұл өз
кезегінде даулардың алдын алады. Болашақта мұндай ашық байланыс цифрлық
платформалар арқылы (WhatsApp топтары, электронды күнделік, мектеп
платформалары) жүйеленіп, ата-ананың тұрақты қатысу мәдениетін қалыптастырады.
Екіншіден, ата-аналарға дұрыс
рөл беру – аса маңызды мәселе. Көп жағдайда ата-аналар «балам жақсы оқуы керек»
деген ниетпен оның орнына тапсырма орындап, немесе қатты бақылауға алып,
психологиялық қысым жасайды. Мұғалім ата-анаға баланың оқуындағы негізгі рөл –
оның өзі екенін түсіндіруі қажет. Ата-ананың міндеті – жағдай жасау, бағыт беру,
қолдау көрсету. Мысалы, «үй тапсырмасын бірге орындау» емес, «үй тапсырмасын
орындауға жағдай жасау» деген ұстанымды қалыптастыру керек. Бұл тәсіл болашақта
оқушының дербестігін арттырады.
Үшіншіден, даулардың алдын
алу үшін ата-аналардың педагогикалық сауаттылығын арттыру қажет. Қазіргі
ата-аналардың барлығы бірдей баланың жас ерекшелігін, психологиялық даму
кезеңдерін немесе оқу мотивациясын түсіне бермейді. Сондықтан мұғалім тарапынан
ата-аналарға арналған шағын семинарлар, кеңестер, нұсқаулықтар ұйымдастырылса,
бұл үлкен нәтиже береді. Мысалы, «баламен қалай сөйлесу керек», «қалай
мотивация беру керек», «қателікке қалай қарау керек» сияқты тақырыптар өте
өзекті. Бұл – болашақта ата-ананың баласына қысым емес, қолдау көрсету мәдениетін
қалыптастырады.
Төртіншіден, оқушының жеке
жауапкершілігін қалыптастыру – ата-ананың қысымын азайтудың негізгі жолы. Егер
бала өзінің оқуына өзі жауапты екенін түсінсе, ата-ананың бақылауы табиғи түрде
азаяды. Мұғалім сабақ барысында өзін-өзі бағалау, мақсат қою, рефлексия жасау
әдістерін қолдану арқылы оқушыны осы деңгейге жеткізе алады. Болашақта мұндай
дағды оқушының тек мектепте ғана емес, өмірде де табысты болуына ықпал етеді.
Бесіншіден, ата-аналарды оқу
процесіне тікелей емес, жанама түрде тарту да тиімді әдіс болып табылады.
Мысалы, ашық сабақтар, жобалық жұмыстар, шығармашылық кештер, сыныптан тыс
іс-шаралар арқылы ата-аналар баласының дамуын өз көзімен көріп, оған
қызығушылығы артады. Бұл жерде ата-ана бақылаушы емес, қолдаушы және куәгер
рөлінде болады. Мұндай қатысу форматы дауларды болдырмай, керісінше жағымды
эмоциялық орта қалыптастырады.
Алтыншыдан, кері байланысты
дұрыс ұйымдастыру – өте маңызды фактор. Мұғалім ата-анамен сөйлескенде бұйрық
беру, кінәлау немесе талап қою стилінен аулақ болуы керек. Оның орнына
серіктестік қарым-қатынас ұстанымы қолданылуы тиіс: «Біз бірге қалай көмектесе
аламыз?», «Балаға қандай қолдау қажет?» деген сұрақтар арқылы диалог құру
қажет. Бұл тәсіл ата-ананың қорғаныс реакциясын төмендетіп, конструктивті
қарым-қатынас орнатады.
Жетіншіден, әр ата-ананың
әлеуметтік, психологиялық жағдайын ескеру де маңызды. Барлық ата-анадан бірдей
белсенділік талап ету – қате. Кейбір ата-аналар жұмысбасты, кейбірі білім
деңгейі бойынша көмектесе алмауы мүмкін. Сондықтан икемді тәсіл қажет: біреуіне
қысқа нұсқаулық жеткілікті болса, енді біреуіне жеке кеңес қажет болуы мүмкін.
Болашақта жеке бағытталған (индивидуалды) жұмыс форматы ата-анамен байланыстың
негізгі бағытына айналады.
Қорытындылай келе,
ата-аналарды оқыту үдерісіне қысымсыз және даусыз қатыстыру – мұғалімнің кәсіби
шеберлігін талап ететін күрделі процесс. Мұнда басты қағидалар – сенім,
түсіністік, серіктестік және жүйелілік. Ең маңыздысы – ата-анаға «бақылаушы»
емес, «баласының дамуына ықпал ететін серіктес» рөлін беру. Болашақта дәл
осындай үштік одақ (мұғалім – оқушы – ата-ана) білім сапасын арттырып қана
қоймай, үйлесімді тұлға қалыптастырудың негізгі тірегіне айналады.
«Мұғалім мәңгі нұрдың қызметшісі,
ол барлық ой мен қимыл әрекетіне ақылдың дәнін сеуіп, нұр құятын тынымсыз
лаулаған жалын иесі». Я. Л. Коменский – айтқандай ұстаздық етіп
жүрген жолымызда еңбегіміз еленіп, шәкірттеріміз білімді, ата – аналарымызбен
ауызбірішіліктен жұмыс жасау – мамандығымыздың биік шыңы деуге болады.
Авторы:
№ 1 Қандыағаш қалалық ЖББОМ
География пәнінің мұғалімі: Шуренова Алия
Амантаевна